off

Etiquetado: "Rafael Usero"

O Palacete acollerá unha colección de patrimonio
por / o 17 de Setembro de 2012 at 13:03 / en Cedeira, Historia

O Palacete acollerá unha colección de patrimonio

A arela de acobillar o patrimonio histórico  material de Cedeira   vén de vello.  O Castelo da Concepción,  a Biblioteca e o Palacete  teñen sido algúns dos candidatos a falta de conservar outros edificios que terían sido candidatos se fósemos quen de os ter conservado erguidos para  unha posibel  reconstrucción e aproveitamento ( Parque Pista Floreal,  Tres de Oros, Cinema Arribi ou as fábricas de salgazón que, por certo, nunca tiveron cobertura nen tractamento arqueolóxico de ningunha clase). O Pazo dos Moscoso  seica é inviabel; certo é que a viabilidade desta clase de proxectos deberían articularse a longo prazo como resultado dun proceso aquilatado de inventariado, protección e documentación do patrimonio (arquitectónico, medio ambiental, lingüístico, arquelóxico,etc) e non coma resultado da simples recolección de obxectos aquí e acolá.  O que se chama eco-museo non é outra cousa  que o territorio deveña susceptibel de ser “musealizado”, quer dicir, rexistrado e documentado para a súa preservación  dinámica e didáctica. Cedeira leva décadas de adiamento de proxectos atractivos que promocionen un outro turismo a apartires da protección da cultura do país, poñendo en valor un patrimonio de noso  que o salve da súa destrucción. Se ben se quere tirar proveito das vitrinas existentes, non é certo que o proxecto teña un costo cero xa que o ano pasado investíronse na coberta e en pintura (que viña de ser cambiada) 20.000 euros a cargo dunha subvención da Deputación.  A anterior corporación encetou estes arranxos e máis  xogou coa idea de crear un “Museo das Meigas” no soto do Palacete e outras exposicións permanentes.

O goberno municipal vén de anunciar que quere crear no  Palacete unha exposición permanente  coas as pezas que se conservan e aquelas que os veciños e particulares queiran achegar. No inventario municipal, até o de agora descoñecido para a cidadanía, seica documenta obxectos dende o século  XVI até o século XX. Unha franxa temporal ben cativa que vén mostrar o tamaño da desfeita do patrimonio e a inexistencia até o de agora de proxectos de escavación dos restos prehistóricos  inventariados por Maciñeira primeiro (1940,”Piedra con grabados de carácter prehistórico hallada en Cedeira ¿paralelismo con Alván?”, en Congreso do Mundo Portugués XIX, Lisboa, pp. 313-326) e nos derradeiros anos por Emilio Ramil. A exposición deste material estaría  coordinada polo historiador local Rafael Usero,  in illo tempore principal valedor da criazón dun museu.

Unha boa nova que agora terá de ser concretada nun proxecto de documentación  á medida da colección de obxectos dispoñibeis. Sería un bo comezo que o proxecto  explorara as posibilidades de ser Centro de Interpretación do patrimonio histórico local  e Aula para actividades didácticas, alicerzando o material na historia de Galiza, desbotando así calquera tentativa romántica e localista no tratamento do material exposto.

 Os chamados proxectos de musealización non sempre atinan no tratamento das coleccións que acollen  e dos usos a que se destinan. Ao noso entender, sendo a primeira instalación destas características en Cedeira, deberían priorizarse os aspectos didácticos e idiomáticos (esperemos que o galego sexa a língua veicular e non teñamos que repetir máis unha vez que o patrimonio máis sobranceiro de noso é o idioma…non vaia ser que se esquezan del ou que o releguen a língua accesoria).

Moito é o perdido e o espallado : os anacos cerámicos da Robaleira citados por Maciñeira, a empuñadura de Montoxo,  o machado tipo Barcelos atopado na serra da Capelada (Usero (1992), El santuario de San Andrés de Teixido, Cedeira.: 56s, 241), etc.  Moito  por facer.  Os anacos de retábulos, escudos, lápidas e predelas  que ficaron  até o de agora  invisibilizados,  ao fin poderán sair á luz.

 

 

 

Interrelacion Santo Andrés-Santiago-Santo Andrés (1ª) 1
por / o 15 de Setembro de 2012 at 19:56 / en Cedeira, Historia

Interrelacion Santo Andrés-Santiago-Santo Andrés (1ª)

Arco conopial

As seguintes liñas formaban parte das alegacións presentadas a finais do mes de febreiro do ano 1998 diante da Consellería de Cultura, Comunicación Social e Turismo e da Presidencia da Xerencia de Promoción do Camiño de Santiago, ó abeiro do acordo de información pública que dera a Consellería,s obre o procedemento de delimitación e deslindamento do Camiño Inglés (expediente 95/10/0461- DOC número 3 do mércores, 7 de xaneiro de 1998); xa que como entendiamos daquela, e seguimos entendendo agora, que no procedemento de delimitación e deslindamento do Camiño Inglés, “…non están tódolos que son, e pensabamos que nos  anteditas delimitacións debería aparecer a que poderiamos chamar “Ruta Xacobea da Zona do Ortegal”, cun roteiro por distintos concellos entre os cales estaría Cedeira, pois, ó noso entender, esa ruta estaría nucleada entorno ó Santuario de Santo Andrés de Teixido.

Facíamos referencia no escrito de alegación aun pequeno informe sobre Santo André de Teixido no que destacabamos as características máis sobranceiras do Santuario, cun culto a Santo Andrés no que se mesturan as crenzas cristiáns con manifestacións alleas á liturxia católica, e que seguramente mostran a existencia dun Santuario “pagán” da superposición dun santo cristián (o Apóstolo San Andrés (1) e tamén mentabamos os distintos achados prehistóricos e recordabamos os numerosos túmulos megalíticos da Serra da Capelada estudiados por Federico Maciñeira e Pardo de Lama, aló polos anos 1920-30, e máis recentemente polo arqueólogo  Emilio Ramil González, que fixo un inventario de mámoas e castros no Concello de Cedeira, e que data aqueslas cunha cronoloxía que vai desde o 5000-45000 a.Xto ó 1000 a.C, e estes desdeo 850 a.C até a romanización.

Así mesmo é digna de mención o que Rafael Usero González (2) chama “rara pieza de granito”, e que segundo este autor pode estar relacionada cun culto astral que quizais garde relación con certas formas do culto priscilianistas (lembremos aquí a viaxe de Prisciliano polo Mediterráneo oriental e as “tendencias ascéticas rigoristas- do priscialianismo- e a ordenación indiscrimanda de bispos e presbíteros, quizais para as pequenas comunidades rurais” (3)

E as manifestacións que aínda vemos hoxe en Teixido, tais como botar o pan na fonte do Santo, ofrendas de exvotos de todo tipo ( animais e humanos), a herba de namorar, herba empreñadoira e parideira… Non son os restos de “crenzas pagás” semellantes á que San Martiño de Braga denunciaba no século VI? (4).

E dando un salto no tempo histórico, pois é practicamente nada o que sabemos, do relativo a esta zona, das épocas sueva, visigoda e muslmana (5) chegamos ó ano 1162 data na que, seguindo a Rafael Usero atopamos a nova máis antiga da existencia dun mosteiro en Teixido, nunhas terras dominadas polo condes de Traba, pasando despois,  por doazón, a depender as propiedades de Teixido do mosteiro de Xubia e despois do de Sobrado dos Monxes.

Mais vai ser outra orde relixiosa, que recibe grandes doazóns, a que se convertirá na protagonista fundamental da evolución histórica do Santurrio de San Andrés e de Santa María de Régoa, parroquia na que aquel está situado. Esta orde é a de San Xoán de Xerusalén, que tamén aparecerá con nome de Orde do Hospital e desde 1530 Orde Malta(6).

O 30 de ouburo de 1158 o Rei Fernando II entrégalle á antedita orde o mosteiro de Portomarín ás beiras do Miño (Lugo), e vai ser este lugar, no Camiño de Santiago (aínda hoxe se conserva a súa igrexa-fortaleza) un dos principais centros da Orde, e no que se toman decisións sobre Teixido e Régoa.

E vai ser por medio desta Orde, segundo Rafael Usero cande se produza o que este autor chama ” a proxección extrapeninsular de San Andrés de Teixido”, nun extraordinario traballo no que nos fala dos Camiños de Peregrinacion a San Andrés, dá conta da existencia dos hospitais de peregrinos en Cedeira e en Santa Marta de Ortigueira, e da morte neste hospitais, de peregrinos que procedían de Santiago de Compostela.

Pensamos que este salientabel traballo, editado neste mesmo volume (Cedeira 2001: tradición e modernidade.Concello de Cedeira. Cedeira, 2001.), do profesor Usero, debe ser exposto tal e como o redactou o seu autor no rascuño correspondente, exemplo de rigor, talento e paciencia sen límites.

E así temos, que a antedita Orde, fortemente asentada no Camiño de Santiago, potenciará tamén a peregrinacion a Santo Andrés de Teixido (os motivos lóxicamente son obvios: espirituais, económicos,…nun mundo no que o temporal e o espiritual formaban parte dun todo).

Chegados a este punto, e vendo xa a interrelación entre o Camiño de Santiago e o de Santo Andrés de Teixido, a través da Orde de San Xoán, dando unha volta atrás nese tempo histórico, vemos que, segundo a lenda, a comezos do século IX, durante o reinado do Afono II o Casto espállase a notícia de que in finibus Amaeae, nun lugar deshabitado ainda que perto da igrexa de San Fiza de Solovio, un ermitaño, Paio e logo o bispo Iriense Teodomiro descobren os restos dun pequeno edículo que identifican co sepulcro de Santiago o Maior. E o certo é que o culto a Santiago progresou de xeito espectacular, orixinando un lugar de peregrinación a través do chamado Camiño de Santiago de Compostela.

O expandimento do culto xacobeo foi impulsado polos reis asturianos que fundaron unha igrexa en Compostela á que lle concederon grandes privilexios, e deste xeito a monarquía artur-leonesa aumenta o seu dominio sobre Galicia e Santiago converténdose nun símbolo da resitencia cristía contra os musulmáns.

Pensamos que hoxe en día preguntarnos se se atopa ou non en Compostela a tumba do Apóstolo non ten lugar, xa que como di Claudio Sanchez Albornoz en “España, un enigma histórico”, ” a realidade da presenza do corpo de Santiago de Compostela no produciría resultados de maior relevo histórico que os provocados pola fe, clara, profunda, exaltada que tiveron os europeos durante moitos séculos na milagreira chegada dos restos apostólicos a terras de Galicia.. Pouco importa que o sepulcro compostelá sexa ou non o sepulcro do Apóstolo…”


Xoán Xosé Rodriguez, é historiador, ex-alcalde de Cedeira polo BNG (1999-2003)

Artigo publicado en  Cedeira 2001: tradición e modernidade.Concello de Cedeira. Cedeira, 2001.

Notas:

(1) Cando se produciu esa superposición dun santo cristián-Santo André- sobre un santuario "pagán2? A verdade é que isto, de momento, é imposible de respostar, xa que se seguimos a Valeriano Bozal, vemos que " as orixes da difusión do Cristiniamismo en España están cheas de lendas piadosas qe impiden fixales con exactitude. A predicación de SAntiago baséase en testemuños nada seguros atopados en textos do século VII. A lenda dos  sete varóns apostólicos segunda unha tradición creada entre os séculos V e VI, fala do Cristianismo ans terras do Sur, e adína que nons exa certa a súa totalidade, os focos cristiáns que enumera parecen razonables. Guadix, Albumiel de Cambil (Jaén), Usci (Alemería), Iliturgis (Jaén), Elvira (Granada), Carchel (Jaén). No século II hai xa algunha dióceses oarganizdas: Astorga, Mérida e Zaragoza, ademais de testemuños doutros bispos que non sabemos até que punto tiñan organizado o seu bispado. Pero tratábase de focos máis ou menos reducidos, pois no mesmo século matníñase culto a Isis, ó deus Mitra e no séuclo V adicábase una altar a un deus primitivo en Santader. Parece ser que a difusión do Cristianismo prodúcese a través das vías comerciais e dos soldados que viña doutras partes do Imperio Romano... É  apartir do século IV cando se pode comezar a falar dunha cultura cristián peninsular..."(Valeriano Bozal, Historia da arte en España, tomo I, Editorial Istmo,Madrid 1993, páxs. 42-42)
No tocante a Galiza, segundo Ramón Villares, a chegada do Cristianismo é un feito serodio, xa que "ningunha noticia, nin literaria, nin arqueolóxica permite falar de cristianización de Galiza denantes do ano 200, sendo as primeiras comunidades cristiáns que se coñecen de mediados do século III...Esta implantación do Cristianismo non foi, óbviamente homoxénea, mais as principais cidade de "Gallaecia", fóronse convertendo en sedes episcopais ó longo do século IV, namentres que no seo da poboación rural proseguían vixentes cultos e tradicións pagáns..." (Ramón Villares Paz, A Historia, Editorial Galaxia, Vigo, 1988 , páxs. 56-57)
(2) Rafael Usero González, El Santuario de San Andrés de Teixido, 2ªed. 1992. Temos que destacar aquí que esta obre é o cumio de todo o publicado sobre Santo André de Teixido, e o seu autor, cronista oficial da Vila e Terra de Cedeira, Licenciado en Xeografía e Historia pola Universidade de Santiago de Compostela, mestre da súa especialidade no IES de Cedeira, labor docente que compaxina coa investigación histórica da súa terra natal. Ten publicado numerosos traballos nos tomos de Gran Enciclopedia Galega, e en 1986 publicaba Sir Lanzarote do Lago e a a súa proxenia cedeiresa. Pertence ó Instituto Padre Sarmiento de Estudios Galegos, e calidade demembro colaborador e ó Consello da Estudios Mindonienses, nas publicacións do cal aparecen periódicamente traballos seus, tais como Las murallas de Cedeira, e Cedeira y su Hospital de pobres e peregrinos. Así mesmo, ten publicados numerosos artigos en xornais e revistas especializadas. Temos que facer constar aquí que Rafael Usero é un exemplo de bo facer, a nivel de docencia e de investigación, tanto polo seu talento natural como polos seus métodos de análise e traballo: serios, científicos e rigorosos.Desde aquí querémoslle agradecer a súa grande, desinteresada e nobre axuda na elaboración do prsente informe, e remarcar que a súa persoa e o seu quefacer diario son un exemplo para todos os rapaces e rapazas que queiran saber de claquer tema relacionado co seu pobo, Cedeira, e as súas xentes.
(3) M. C. Díaz e Díaz, A Cristianización de Galicia.Cadernos do Seminario de Estudios Cerámicos de Sargadelos, número 16
(4) " Acordádevos, logo, do pacto que fixestes con Deus no bautismo, no que prometestes renunciar ó demo e ós seus anxos e a tódalas súas obras malas; confesastes crer no Pai e no Fillo e no Espírito Santo e esperar na fin dos séculos, a resurrección da carne e a vida eterna.
Velaí o que asegurastes e promestestes ante Deus.Entón, como é que volven ós cultos do demos algúns de vós que renunciaran a el, ós seus anxos e ás súas malas obras? Pois andar acendendo velas onda as penas, as árbores, as fontes e nas encrucilladas, que é senón culto ó demo? Practicar adiviñacións e agoiros e agardar os días dos ídolos, que é senón culto ó demo? Celebrar as Vulcanais e as Calendas, adornar as mesas, poñer ramos de loureiro, mirar qué pé se usa, botar gra e viño no lume por riba das achas e poñer pan nas fontes, que é senon culto ó demo? Que as mulleres invoquen a Minerva mentres tecen, que se escolla o día de Venus para casar ou que se ande a mirar que día sair de viaxe, que é senón culto ó demo? Encantar herbas para botar o mal de ollo e invocar o nome do demo para estes encantamentos, que é senón culto ó demo? E moitas outras cousas que sería moi longo enumerar..." (Martiño de Braga, De corretions rusticorum, XV-XVI, século VII.
 (5) Sabemos, seguindo as crónicas medievais, que Muza chega a Lugo no ano 714, e que a presenza dos musulmáns en Galicia é esporádica e polo tanto a "reconquista" das principais cidades, polos monarcas asturianos, vai ser relativamente fácil.

Interrelacion Santo Andrés-Santiago-Santo Andrés (2ª)

Cedeira, os corsarios e a Armada Galega
por / o 19 de Novembro de 2011 at 06:59 / en Cedeira, Galiza, Historia, Política

Cedeira, os corsarios e a Armada Galega


 
“A vila de Cedeira é porto aberto onde acude xente de moitas partes”.  
Documento de 1681

Enfío nesta nova cós feitos relatados no artigo “Rebato e insulto do 2 de Xullo de 1747”, recuperando a  importancia do crecente comercio marítimo na idade moderna na costa galega que quedou presente na documentación herdada. Así como a  frecuencia dos ataques de arxelinos, franceses e ingleses con patente de corso (patente que por certo tamén expedían os monarcas españois para atacar outras xentes doutras costas ), e do prexuízo no que a coroa sumía ao litoral galego embarcada en continuas e encarnizadas guerras por intereses alleos e que condenaban as mal defendidas costas e aos seus habitantes ao arbitrio do inimigo de quenda da coroa española.

Tal foi así que na Ría Cedeira  aconteceron feitos que testemuñan as relación comerciais marítimas con navíos estranxeiros ademais de ataques corsarios, documentos de tales feitos foron estudados polo cronista do Concello de Cedeira Rafael Usero e que quedaron recollidos nun interesante traballo de principios dos anos oitenta, “El Castillo de la Concepción”, extraídos dese texto:

 1582.-…“os veciños de dita vila viven fronteira do mar i en porto e costa aberta onde acostuman a acudir de ordinario moitos corsarios”.

1587.-…”Polo Sarxento Maior, que pola súa maxestade reside nos portos de mar desta vila, Ferrol e outras partes para previr á xente e os lugares e armas para que estean apercibidos contra os ingleses e luteranos, mandouse con moita instancia facer e aderezar os ditos muros e balados de Cedeira”.

1624.-Hai constancia en outubro deste ano de que un mariñeiro de Cedeira “se acha captivo” en Arxel haberá un ano e medio e de que foi apresado na ría de Cedeira.

1625.-…”Pedro Freire de Andrade, Alcalde ordinario de dita vila e a súa xurisdición”, di que se lle notifica orde do Sr Duque, Gobernador e “Capitán General” deste reino que hai novas de inimigos e corsarios e que se reedificaran e ergueran os balados e murallas desta vila que “das mais están parte delas caídas e desamoreadas”…”notifíquese aos veciños fagan facer e erguer e limpar o que a cada freguesía “tocare”.

1635.-…”Estaba en Cerdido o francés Michel Fleury Mestre e Capitán do navío San M (-?-) e este da poder ao cura da parroquia para que en nome do mesmo capitán poda cobrar de certo escriban de Cedeira, cento oitenta e dous reais “que me debe e está obrigado a me pagar por razón de catorce potes de fierro que lle vendín en dito prezo”.

1642.-Certo persoeiro de Cedeira que tiña o cargo de “Fidel arbitrio do un por cento que se cobra neste reino de Galicia das mercadorías que veñen de sobre mar e administrador das alcabalas da dita vila que pertencían á Condesa de Lemos, da poder a un dos veciños procuradores da Real Audiencia para facerlle cobrar a Ricardo Yras, mercader inglés que chegou no navío La Gracia ao peirao de Cedeira, a alcabala polo desembarco das mercadorías mais o un por cento do resultado desta venda.

21 de Xuño de 1678.- “Pedro que así dixo chamarse, nación francesa, Mestre da barca nomeada La Margarita veciño de Penerque,  Franza,  que ten surta na Praia desta vila, trouxo con carga de sal , dirixido pola administración deste reino polos alfolís desta vila.

1678.- Fálase dunha produción anual dunhas hortas de “OVeco” Piñeiro, próximas a Cedeira valoradas en “dez ducados ou mais pois só de laranxas, pódese quitar mais”…”pola saca que cada un ano hai de franceses que trae sal para o alfolí desta vila, que sempre mercan semellante froita”.

Estes documentos referidos á nosa vila son un exemplo de moitos aconteceres ao longo da costa, Galiza non sen poucas nen  teimosas peticións á coroa contou cunha armada porque entendeu que debía defender con medios propios a costa galega. Nun escrito que ven a ser un reconto de barcos do ano 1538, cóntase como se atopa ancorado en Vigo un navío de “cen toneis” que serviu na armada do reino de Galicia e da que foi capitán o conde de Altamira,   tamén Manuel Murguía afirmaba que o estandarte de Galicia ondeara nos buques que participaran na batalla de Lepanto.

O 7 de Xullo de 1628 chegou notificación á Xunta do reino de que se concedera  escuadra con Xeneral e Almirante e que estes e os capitáns, soldados, mariñeiros, ministros e oficiais dela fosen todos galegos e que de perderse barcos se construirán outros para que esta armada así o fora de carácter permanente.

A partir do 1628 equípase esta con oito galeóns e un patache, catro construídos en Ribadeo, os demais en Oza, A Coruña.

 A Coruña pediu tamén á Xunta do Reino que mercara barcos naturais antes que estranxeiros pois algúns construídos para a escuadra nos países baixos non lles resultaban mariñeiros. Hai tamén constancia da perda de galeóns en distintos naufraxios e ataques.

Na segunda metade do século XVII xa non hai novas da escuadra e dos navíos polo que se supón desartellada xa aquela armada galega  na que a Xunta do reino de Galicia investira case un millón de ducados.

Sen armada e sen defensas de xeito na costa así acontece o “insulto” do 2 de Xullo de1747 na ría de Cedeira, o ataque corsario que incendiou aquel convoi de corenta e un barcos mercantes.

Repetíase a historia do século anterior cando aínda non fora abolida a Xunta do reino de Galicia polos borbóns e esta reclamaba teimosamente a demanda dos galegos do litoral decidos loitar polo dereito a crear a súa propia armada de defensa, ante o abandono por parte das autoridades da monarquía borbónica e o seu exercito, aínda imperial e que participaba na Guerra de Sucesión Austríaca causa do ataque na ría, entre outras cousas pola aspiración de Isabel de Farnesio viúva  Felipe V de recuperar territorios italianos e colocar aos seus fillos como príncipes de estados satélites

Así Cedeira decidiu construír a súa propia fortaleza. Deu as trazas do edificio o capitán de fragata Domingo Antonio Pérez, o traballo foi cousa do pobo que contaba con só uns 580 habitantes e moi poucos medios. O baluarte da Concepción rematouse poucos meses despois do ataque inglés, en decembro de 1747.

Tamén quedou documentado o trato que a monarquía lle deu ao esforzado, insultado e desprotexido pobo da vila de Cedeira:

Decembro de 1747…”por D.Francisco Antonio García de Lores, xuíz e xustiza ordinaria da vila e xurisdición de Cedeira.  Discorreuse facer una batería á cercanía daquela vila e para a súa fábrica precisouse aos vasalos concorresen como o fixeron, así no traballo como na condución dos materiais, nos que lles ocupou algún meses con bastante desfalco e prexuízo das súas casas e familias. E non contento con isto despois fixo comparto de “crecida” suma de marabedís en todos os mais vasalos. E como non puidesen soportar tanto cargo e gravame, maiormente comprendendo así aos nobres como aos plebeos, sen distinción de estados e circunstancias”.

Estes textos están extraídos de longas horas de procura e estudo de documentos de arquivos polo cronista local do Concello de Cedeira, Rafael Usero e que quedaron recollidos nun interesante traballo de principios dos anos oitenta, “El Castillo de la Concepción”.

Pero si vostede procurase en calquer enciclopedia a Historia de España, esta contaralles que…” durante o reinado de Felipe V iníciase a reconstrución da armada española e a modernización da súa flota”…

off